A danza de espadas de Quintáns é un baile tradicional que mestura elementos relixiosos e pagáns. Celébrase todos os anos na parroquia muxiá de Quintáns durante a primeira fin de semana de agosto, coincidindo coas festas na honra de ‘San Isidro Labrador’ e ‘Santa María da Cabeza’.
Esta representación forma parte do que se coñece como “danzas brancas” no patrimonio cultural inmaterial galego.
O que debes saber sobre as Danzas Brancas e Gremiais:
Reciben o nome de “danzas brancas” pola inmaculada vestimenta dos seus participantes (habitualmente de branco e engalanados con faixas e fitas de cores). Trátase, ademais, dunha danza gremial, o que significa que ten as súas raíces nas antigas corporacións de oficios ou gremios. Antigamente, estes gremios bailaban nas procesións do Corpus Christi e outras grandes festas, compartindo a rúa co bestiario festivo (xigantes, cabezudos, a “coca” ou o dragón), representando de forma simbólica e teatral a loita eterna entre o ben e o mal.
Unha orixe chea de misterio
A orixe exacta desta danza pérdese no tempo, aínda que se fala de que ten centos de anos de antigüidade. Existen dúas teorías principais sobre como chegou á aldea:
Orixe americana: Puido ser traída por veciños emigrados que volveron de ultramar e mesturaron as tradicións locais con danzas indíxenas ou hispanoamericanas.
Influencia europea: Outros estudosos apuntan a que chegou da man de emigrantes que estiveron noutros países de Europa e quixeron incorporar o que viran fóra.
En calquera caso, a danza ten claras reminiscencias dos bailes antigos de preparación para a batalla ou da celebración da vitoria ao volver á casa.
Como é a actuación?
A execución: Un grupo de danzantes, portando espadas reais (algunhas delas moi antigas), acompaña a procesión do santo debuxando figuras e arcos no aire. Todo isto realízase baixo as ordes dun “danzante principal” que dirixe maxistralmente a coreografía.
O ritmo (O punto e o paso): A danza estrutúrase en dúas partes fundamentais: o punto e o paso. Se por algo destaca esta execución, é polo seu ritmo vertixinoso. A velocidade da danza é tal que os espadachíns e os músicos adoitan acabar exhaustos. Ademais, tanto a coreografía como a peza musical (tocada con gaitas e percusión) son exclusivas de Quintáns.
Unha herdanza de pais a fillos: Un dos detalles que sempre chama a atención e emociona ao público é a transmisión desta testemuña. Ser danzante é un orgullo que, en moitas ocasións, pásase de pais a fillos, tecendo un vínculo de sangue que garante que as espadas sigan bailando xeración tras xeración.
A salvación da danza e o papel das mulleres
Como moitas outras tradicións, a Danza das Espadas estivo a piques de desaparecer. A finais da década de 1970, un veciño chamado José Blanco Méndez (coñecido como “O Carnesán”) sufriu unha grave enfermidade e prometeu que, se curaba, recuperaría a danza.
Cumpriu a súa palabra, pero atopouse cun problema: non había mozos suficientes na aldea. Foi entón cando se tomou unha decisión histórica que salvou a tradición para sempre: a incorporación das mulleres á danza, que ata ese momento fora un terreo estritamente masculino. Grazas a elas e ao seu compromiso, a Danza das Espadas mantense viva e con máis forza ca nunca hoxe en día.
Actividades que realizamos
Actualmente, a nosa lenda non só vive o propio día da festa de San Isidro Labrador en agosto. Tamén realizamos actividades formativas e divulgativas polos colexios e organizamos obradoiros de verán para dar a coñecer a nosa tradición aos máis pequenos.
Podes ver máis información, fotos e novidades no noso blog.